Gestasyonel Diyabet

Gestasyonel diyabet (GDM) gebelikte başlayan veya ilk kez gebelik esnasında tanı konulan glukoz tolerans bozukluğudur. Amerikan Diyabet Cemiyeti (ADA) gebe kadınların yaklaşık %4’ünde, yani yılda 135.000 kadına gestasyonel diyabet tanısı konduğunu belirtmiştir. Gestasyonel diyabet sıklığı ırklara göre değişiklik göstermektedir.Yanı sıra yirmi beş yaş üzeri gebelerde gestasyonel diyabet görülme oranı 25 yaş altı gebelere göre 8-10 kat daha fazladır.

Gestasyonel diyabet olan gebelerde, gestasyonel hipertansiyon, preeklampsi, sezaryen doğum ve buna bağlı diğer komplikasyonlar sık olarak ortaya çıkmakla beraber bu gebelerin yaklaşık yarısında 22-28 yıl içerisinde Tip 2 diyabet gelişmektedir. Buradaki en önemli faktör kiflinin etnik kimli¤i ve obezite varlığıdır. Gestasyonel diyabet olan gebeliklerde fetal makrozomi, neonatal hipoglisemi, hiperbilirubinemi, sezeryen doğum sıklığında artma ve doğum travması sık olarak görülmektedir.

Gestasyonel Diyabette Risk Faktörleri

Gestasyonel Diyabet Tanı

Tüm gebelerin ilk trimesterde açlık kan şekeri veya HbA1c veya rastgele kan şekeri ile taranması, aşikar diyabet veya gestasyonel diyabet saptanmayan tüm gebelerin 24-28. gebelik haftalarında 75 gram OGTT ile taranması uygun görünmektedir.

Gestasyonel Diyabet Yönetimi

  • Yaşam tarzı değişikliği
  • Düzenli kan şekeri kontrolü
  • Farmakolojik destek
  • Fetal izleme, doğum ve laktaston izleme
  • Doğum sonrası takip

Gestasyonel diyabet yönetimi; glikoz izlemi, egzersiz ve diyet değişikliği içeren ilaç kullanmadan yapılan yaklaşımlarla başlamaktadır. Gestasyonel diyabet tanılı kadınlardaki diyet tedavisinin amacı; normal kan glikoz seviyelerine ulaşmak, ketozisten korunmak, yeterli kilo alımını sağlamak ve uygun fetal gelişim ve büyümeye katkı sağlamaktır. Amerikan Diyabet Cemiyeti, gestasyonel diyabet tanısı alan bütün gebeler için; bireyin vücut kitle endeksleri baz alınarak bireyselleştirilmiş beslenme planının geliştirilmesini ve diyetisyen eşliğinde beslenme danışmanlığı verilmesini önermektedir.

Diyetin %50-60’ını karbonhidratın oluşması sıklıkla aşırı kilo alımına ve yemek sonrası hiperglisemiye yol açabilir. Bu sebeple, perinatal (gebeliğin 20. haftasından doğuma kadar olan fetüs hayatı) sonuçları optimize eden, karbonhidrat alımının kalori ihtiyacının %33-40’ı ile sınırlandırılması ve geriye kalan kalorinin ise protein (%20) ve yağlara (%40) bölünmesi önerilmektedir.

Çalışmalar doğrultusunda, potansiyel olarak insülin rezistansını azalttığı, yemek sonrası hiperglisemiye daha az yol açtığı ve daha yavaş sindirildiği için, basit karbonhidratlara kıyasla, kompleks karbonhidratların kullanılması önerilmektedir. Gestasyonel diyabet tedavisi için farklı diyet yaklaşımlarını destekleyen ve değerlendiren çok az kanıt bulunmaktadır. Pratik yaklaşımda, yemekten sonra glikoz seviyerilerini dengelemek adına; karbonhidrat dağılımı için, 3 ana öğün ve 2 ya da 3 ara öğün önerilmektedir. Gebe olmayan diyabetik erişkinlerde yaşam tarzı değişikliği ve egzersizi inceleyen çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen, gestasyonel diyabetli kadınlarda egzersiz ile ilgili yayınlanmış çok az çalışma vardır.

Bu çalışmaların çoğu, glikoz seviyesindeki iyileşmeyi göstermişlerdir. Gebe olmayan diyabet tanılı erişkinlerde, egzersiz, özellikle ağırlık kaldırma egzersizleri, yağsız kas kitlesinin artışına ve dokuların insülin duyarlılığında artışa yol açmaktadır. Fazla kilolu ve obez gestasyonel diyabetli kadınlarda egzersiz esas olarak glisemik kontrolün sağlanmasını sağlayabilir. Bu nedenle, gestasyonel diyabet tedavisinin bir parçası olarak gestasyonel diyabetli kadınlar, orta düzeyde egzersiz programı önerilmektedir. Bu şekilde bir program, diyabet bakımını yansıtmalıdır ve gestasyonel diyabet tanısı alan kadınlar, haftada en az 150 dk ya da haftada en az 5 gün 30 dk’a orta dereceli aerobik egzersiz yapmayı amaçlamalıdırlar. Her yemekten sonra 10-15 dk’lık yürüyüş gibi basit egzersizler de, glisemik kontrolün iyileşmesine sağlamakla beraber yapılması önerilmektedir.

KAYNAKLAR

  1. Özkaya M.O. ve Köse S. A., 2014, Gestasyonel diyabet: Güncel durum, Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı, Isparta
  2. Nankervis A. ve ark., July 2018, Gestational diabetes mellitus: A pragmatic approach to diagnosis and management, The Royal Australian College of General Practitioners