D VİTAMİNİ

D vitamini son zamanlarda araştırma ve kliniklerin yanı sıra günlük yaşamdaki en sıcak konulardan biridir. Son yıllarda bilim insanları, gözlenen küresel D vitamini eksikliğinin sadece insan iskelet sistemi üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olmakla kalmayıp, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, otoimmün hastalık ve kanser için de risk faktörü olduğunu düşünmektedir.

Vitamin D, vücuda vitamin D olarak veya vücut dokusundaki ön ögenin güneş ışını aracılığıyla vitamin D’ye çevrilmesi ile alınabilir. Bitki dokularında ergesterol şeklinde bulunur. Ergesterol güneş ışını ile tepkimeye girdiğinde kalsiferol (D2) oluşur.

Hayvan dokularında ise 7- dehidrokolesterol olarak bulunur. 7- dehidrokolesterol güneş ışını ile tepkimeye girdiğinde kolekalsiferol (D3) oluşur. İnsan derisi güneşin ışınlarıyla temas ettiğinde 15-30 dakikada 7- dehidrokolesterolün yaklaşık %15’ini kolekalsiferole dönüştürür.

D vitamini balık karaciğeri yağında oldukça fazla bulunur. 100 gram balık karaciğeri yağında 10000 IU D vitamini bulunur. 100 gram yağlı bir balıkta300-100 IU D vitamini bulunur. Balık yağı dışındaki besinlerde D vitamini çok az bulunur. D vitamininin ana kaynağı güneştir.

Eksikliğinde çocukluk çağı raşitizmi (rikets) görülür. Bu hastalıktan korunmak için güneş ışınlarından yararlanmak gerekir. Pencere camları ve kapalı giysiler güneş ışınlarını engeller. Güneş ışınları dik gelmeli, hergün15-30 dakika süre ile güneşlenme düzenli olarak yapılmalıdır. Derinin ince ya da kalın olması ve rengi önemlidir. Açık tenliler güneş ışığından daha zor D vitamini oluştururlar. Erişkin bireylerde görülen bir kemik hastalığı da osteomalasiadır. Kemikler yumuşak, kalsiyum ve fosfor oranı düşüktür. Sık doğum yapan, yetersiz ve dengesiz beslenen, güneşten yararlanamayan kadınlarda görülen bir hastalıktır. Ayrıca vitamin D suda erimediği için fazlası idrarla atılamaz ve bu nedenle ihtiyaçtan fazlası ve gelişigüzel alınması sakıncalıdır.

  • D vitamininin mevcut etkileri arasında besinle alınan doğal bileşikler dışında kalan ve çeşitli yollarla insan vücuduna giren kimyasal maddelerin vücuttan uzaklaştırılması,
  • Oksidatif stresin azaltılması,
  • Nöron koruyucu fonksiyonlar,
  • Antimikrobiyal savunma,
  • Bağışıklık sistemi güçlendirme,
  • Antienflamatuar / antikanser etkileri ve
  • Kardiyovasküler faydaları bulunur.

Düşük D vitamini durumu, tip 1 diyabet, kardiyovasküler hastalık, bazı kanserler, bilişsel düşüş, depresyon, gebelik komplikasyonları, otoimmünite, alerji ve hatta kırılganlık ile ilişkilidir.  Düşük prenatal ve yenidoğan D vitamini durumu, bağışıklık sistemi de dahil olmak üzere belirli hedef organ etkileri yoluyla daha sonraki yaşamda şizofreni, tip 1 diyabet ve multipl skleroz (MS) duyarlılığını artırabilir.

D vitamini olmadığında diyetteki kalsiyumun ancak %10-15’i ve fosforun ise %60’ı emilebilmektedir. Vitamin D olduğunda ise bu oran kalsiyum için %30-40, fosfor için %80’e çıkmaktadır.

Gebe ve emziklilerin, güneşten doğrudan yararlanamayan kişilerin D vitamini almaları veya güneş ışınlarından düzenli yararlanmaları gerekmektedir. Çocuklara doğumdan 15-20 gün sonra ek D vitamini 400 IU ( 10 mcg) verilmelidir. 400 IU vitamin D 1 çay kaşığı balık yağı ile de sağlanabilir. Çocuk, genç ve yetişkin bireylerin günlük ihtiyacı 10 mcg’dır. D Vitaminin En Çok Bulunduğu Besinler Balık yağı, balık, karaciğer, yumurta sarısı, tereyağı, zenginleştirilmiş besinler (örneğin margarin) ve güneş ışınlarıdır.

Kaynaklar

  1. Özçelik D. Ç. ve ark., 2010, D Vitamini, Ankara Numune Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği
  2. Michal A. Z., 2019, D Vitamini ve İnsan Sağlığı, Gdańsk Tıp Üniversitesi, Histoloji Anabilim Dalı, 80-211 Gdańsk, Polonya
  3. Arash Hossein-nezhad, MD, PhD, and Michael F. Holick, PhD, MD, 2013, Vitamin D for Health: A Global Perspective, Department of Medicine, Section of Endocrinology, Nutrition, and Diabetes, Vitamin D, Skin, and Bone Research Laboratory, Boston University Medical Center, Boston, MA.
  4. Gil A. ve ark., 2017, Vitamin D: Classic and Novel Actions, Department of Biochemistry and Molecular Biology II, School of Pharmacy, University of Granada, Granada, Spain
  5. Samur G., 2008, Vitaminler Mineraller ve Sağlığımız, Hacettepe Üniversitesi – Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü
  6. Baysal A., 2014, Beslenme Kitabı, Vitaminler