BAL VE SAĞLIĞA ETKİLERİ

Bal, bitkilerin çiçeklerinden veya diğer canlı kısımlarından salgılanan nektarın ve bitki üzerinde yaşayan bazı böceklerin, bitkilerin canlı kısımlarından yararlanarak salgıladığı maddelerin, bal arıları (Apis mellifera) tarafından toplanması, bileşimlerinin değiştirilip petek gözlerine depo edilmesi ve olgunlaşması sonucunda üretilen doğal bir fonksiyonel besindir. Balın kimyasal bileşimi coğrafi ve botanik çeşitliliğine göre değişiklik göstermektedir. Balın kimyasal bileşimi; %82 karbonhidrat, %17 su, %0.7 mineral madde, %0.3 protein ve vitamin, organik asit, fenolik bileşikler ve serbest aminoasit gibi makro ve mikro bileşenlerden meydana gelmektedir. Bu bileşenler sayesinde bal antimikrobiyal ve antioksidan özelliklere sahip olup, hem sindirim sistemine hem de kanser ile tümör hücrelerinin bertaraf edilmesi üzerine olumlu etkiler göstermektedir. Bal dışında arıların ürettiği propolis, arı sütü, arı zehri, polen ve balmumu gibi ürünler de sağlık açısından yüksek fayda içermektedir.

ANTİMİKROBİYAL ETKİSİ

Literatürde balın yalnızca bakterilere karşı değil aynı zamanda virüs, mantar ve parazitlere karşı da öldürücü özelliklerini bildiren çalışmalar mevcuttur. Balın bu etkisinin iltihaplı dokulardan salınan serbest radikallerin oluşumunu önleyerek meydana gelmektedir.

Bu amaçla yapılan bir çalışmada hidatik kiste (ekinokokkoz) sebep olan Ecinococccus granulosus parazitine uygulanan %10’luk bal konsantrasyonun üçüncü dakikadan itibaren öldürücü etki gösterdiği bulunmuştur.

Bingöl yöresinden toplanan bal örneklerinde antimikrobiyal etkilerinin belirlenmesine amacıyla yapılan bir çalışmada ise 0.1 mL bal örneğinin Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Bacillus brevis, Pseudomonas aeroginosa gibi bakteri türleri ile Candida albicans ve Rhodotorula rubra gibi mantar türlerinin gelişimini inhibe ettiği gösterişmiştir.

Pakistan’da yapılan bir çalışmada da balın patojenik bakterilerin büyümesini önlediği bulunmuştur. 

ANTİOKSİDAN ETKİSİ

Balın, sahip olduğu antioksidan özellikleri ile polifenol oksidaz enzim aktivitesi sonucu meyve ve sebzelerde gerçekleşen enzimatik esmerleşme reaksiyonları ve lipitlerde meydana gelen ve acılaşmaya neden olan oksidasyon reaksiyonlarını engellediği bulunmuştur. Bal, oksidasyon reaksiyonları sonucu meydana gelen serbest radikal oluşumunu hızlandıran metal iyonlarını tutarak sağlığa fayda sağlamaktadır.

SİNDİRİM SİSTEMİNE ETKİSİ

Balın antioksidan ve antimikrobiyal etkilerinin yanında bileşiminde bulunan bileşenlerin sindirim sistemi üzerine olumlu etkileri olduğu da yapılan çalışmalarla gösterilmiştir. Balın, mide ülserinin temel etkeni olan Helicobacter pylori bakterisinin gelişimini inhibe ederek, hastalığın etkisini azalttığı söylenmiştir. Fareler üzerinde yapılan bir başka çalışmada ise günlük diyetle alınan bal ile deneklerin mide lezyonlarının azaldığı bulunmuştur.

KANSER ÜZERİNE ETKİSİ

Baldaki fenolik asit ve flavanoidler sayesinde kanser hücresinin gelişimini durdurucu, yavaşlatıcı etkisi bulunmaktadır. Yabı sıra oksidatif stresi engellediği bulunmuştur. Bu özelliklere bağlı olarak da birçok çalışmada mide, kolon ve karaciğer kanserinin tedavisinde bal tüketiminin olumlu etkilerinin olduğu bildirilmiştir.

Başka bir çalışmada balın bağışıklık sistemini harekete geçirdiğini ve bal tüketiminin kanser ve metastazın önlenmesi açısından faydalı olabileceğini göstermiştir. Ayrıca tümörün yayılmasını önleyici etkide olduğu düşünülmektedir.

SAHTE BAL

Bal doğal olarak arıların nektar ve salgıların midelerinde bala dönüşmesi şeklinde üretilir. Bu yöntemde arılar çiçeklerden bal üretirler. Ancak çiçek yerine şekerden bal üretimi yapılırsa sahte bal üretilmiş olur. Balda yapılan sahtecilik, balın prolin içeriğinin, potasyum ve sodyum oranının (K/Na) ve toplam polen spektrumunun belirlenmesi gibi çeşitli tekniklerle anlaşılabilmektedir.

GERÇEK BAL KRİSTALLEŞİR Mİ?

Kristalizasyon, bal muhafazasında doğal bir süreçtir. Elde edildiği nektara göre bal kristalize olabilir. Kristalizasyon oluşumu için en uygun sıcaklık 14°C’dir

KAYNAKLAR

1- Mutlu C. ve ark., 2017, Bal ve Diğer Arı Ürünlerinin Bazı Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri, Akdeniz Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Antalya 

2- Kuvancı A., Arıcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ordu, Türkiye 

3- Ayub R. ve ark., Antibiotics, 2020, Acid and Heat Tolerance of Honey adapted Escherichia coli, Salmonella Typhi and Klebsiella pneumoniae, Department of Biosciences, COMSATS University Islamabad, Park road, Tarlai kalan, Islamabad 45550, Pakistan

4- Bogdanov S. ve ark., 2007, Honey for Nutrition and Health: A Review,Swiss Bee Research Centre, Agroscope Liebefeld-Posieux Research Station ALP, Berne, SWITZERLAND