AKDENİZ DİYETİ

Akdeniz diyeti; meyve ve sebzeler, tam tahıllı besinler, baklagiller, yağlı tohumlar ve zeytin gibi bitkisel besinlerden zengin; balık ve deniz ürünlerinin orta-yüksek düzeyde; süt ürünleri, yumurta, kümes hayvanları ve şarabın orta düzeyde; kırmızı etin ise düşük düzeyde tüketildiği bir beslenme şeklidir. Akdeniz diyeti, bileşimindeki yararlı besinlerin tüketimi ve besin ögelerinin alımıyla ilişkili sağlıklı bir beslenme modeli olarak bilinmektedir. Bu diyet meyve ve sebzelerin, baklagillerin, tam tahıllar ve yağlı tohumların sıklıkla, deniz ürünlerinin ve kümes hayvanlarının haftada birkaç kez, kırmızı etin ise daha az tüketildiği, ana yağ bileşeni zeytinyağı olan ve yemeklere az miktarda şarabın eşlik ettiği bir beslenme düzenidir. Düşük mortaliteyle ilişkilendirilen bu diyetin hastalıklara karşı koruyucu ve sağlığa olumlu etkileri bilinmekle beraber diyet ile vücuda alınan antioksidanlar, diyet lifi, doymamış yağ asitleri, biyoaktif bileşenler ve yaşlanma karşıtı ikincil bitki metabolitlerinden kaynaklandığı bildirilmiştir. Polifenoller Akdeniz diyetinin sağlığı olumlu etkileyen biyoaktif bileşiklerin başında yer alır. Karetonoidler, fitosteroller, glukosinolatlar gibi fitokimyasallar ile melatonin de Akdeniz diyetinin sağladığı diğer bileşiklerdendir.


Akdeniz Diyetindeki Önemli Besin Grupları
Meyve ve sebzeler
Zeytinyağ
Tam tahıllar
Süt ürünleri
Deniz ürünleri
Kabuklu yemişler


Bahsedildiği gibi akdeniz diyeti meyve ve sebzeler, tam tahıl ve ürünleri, az yağlı süt ürünleri, kuru baklagiller, deniz ürünleri, kabuklu kuruyemiş ve zeytinyağının yanı sıra ılımlı alkol (şarap) tüketimi içermektedir . Akdeniz diyet tarzı beslenen toplumlarda diyabet, kanser, kalp-damar hastalıkları,
obezite ve romatizmal artirit gibi inflamatuvar sorunların görülme şiddeti gelişmiş batı ülkelerine göre daha az oranda karşılaşıldığı bulunmuştur.
Bilimsel kanıtlar tarafından, Akdeniz diyetinin benimsenmesinin çeşitli kanser türlerinin, kardiyovasküler hastalıkların, yaşlanmanın ve obezitenin başlamasına karşı koruyucu bir faktör olduğu gösterilmiştir. Epic (European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition)
çalışmasında, akdeniz diyeti, kanser dahil çeşitli kronik hastalıkların önlenmesinde en etkili diyet modeli olarak gösterilmiştir. Yapılan çalışmalarda Akdeniz tipi diyetle beslenme düzeninin yaşam boyu sürdürülmesinin, karotis arter darlığı şiddetini azaltma, ve daha çok inme riskiyle ilişkili olan non-kalsifik aterosklerotik plakları engelleyebilme özelliği gösterdiği bulunmuştur. Akdeniz diyetinde bolca bulunan besinler, kanser önleyici, iltihap önleyici, obezite önleyici özelliklere sahiptir ve sağlık durumunun korunmasına birlikte katkıda bulunur. Akdeniz diyetinin anti-tümör etkileri çoğunlukla antioksidan elementler, lif ve çoklu doymamış yağların kombinasyonundan kaynaklanmaktadır. Bu diyet modeli, bu nedenle kanser ve diğer kronik hastalıkların başlangıcına karşı önleyici bir önlem olarak ve aynı zamanda sağlık bakımı maliyetlerini düşürmek için elzemdir.

Amerikan Kalp Derneği ve Amerikan İnme Derneği inmenin önlenmesi için Akdeniz diyeti önermektedir. Sicilya’da, onaylanmış bir gıda sıklığı anketine dayalı olarak Akdeniz diyetine uyumun etkileri üzerine geriye dönük bir çalışma yürütülmüştür. Akdeniz diyetine daha az uyanların daha fazla aterosklerotik inme yaşadığı ve daha kötü klinik tablo gösterdiği bulunmuştur.


Sonuç olarak, Akdeniz diyeti sürdürülebilir bir beslenme modelidir. Kronik rahatsızlık riskini de azaltmaktadır. Bu nedenle tercih edilen diyetler arasında yer alır.

KAYNAKÇA

  1. Gönder M. ve Akbulut G., 2016, Güncel Akdeniz Diyeti ve Potansiyel Sağlık Etkileri, Beslenme
    ve Diyetetik Kliniği, Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Konya, Türkiye
  2. Eker M. E. ve Karakaya S., 2018, Akdeniz Diyeti, Melatonin ve Sağlık, Ege Üniversitesi,
    Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, 35040 İzmir, Türkiye
  3. Kuyumcu A. ve Kuyumcu M.S., 2019, Akdeniz Diyeti ve Karotis Arter Hastalığı Arasındaki İlişki,
    Isparta İl Sağlık Müdürlüğü, Isparta, Türkiye
  4. Daniele N.D. ve ark., 2017, Impact of Mediterranean diet on metabolic syndrome, cancer
    and longevity, Department of Systems Medicine, Hypertension and Nephrology Unit,
    University of Rome “Tor Vergata”, Italy
  5. Morris L. ve Bhatnagar D., 2016, The Mediterranean diet, Diabetes Centre, Royal Oldham
    Hospital, Oldham
  6. Chauveau P. ve ark.,2018, Mediterranean diet as the diet of choice for patients with chronic
    kidney disease, Service de Néphrologie Transplantation Dialyse, Centre Hospitalier
    Universitaire de Bordeaux et Aurad-Aquitaine, Bordeaux, France.